Kredyt to umowa, w której bank udostępnia określoną kwotę pieniędzy na ustalony czas i cel, a kredytobiorca zobowiązuje się zwrócić wykorzystane środki wraz z odsetkami oraz ewentualną prowizją. O przyznaniu finansowania decyduje przede wszystkim ocena zdolności kredytowej, czyli możliwości terminowej spłaty zobowiązania. Słowo „kredyt” pochodzi od łacińskiego creditum, oznaczającego zaufanie. W praktyce bank opiera to zaufanie na analizie dochodów, wydatków, historii spłat i zabezpieczeń.
Czym jest kredyt bankowy?
Zgodnie z ustawą Prawo bankowe kredyt jest umową między bankiem a kredytobiorcą. Bank oddaje do dyspozycji klienta określoną kwotę środków pieniężnych na czas wskazany w umowie i na ustalony cel. Kredytobiorca korzysta z pieniędzy na warunkach określonych w umowie, spłaca wykorzystany kapitał w oznaczonych terminach oraz ponosi uzgodnione koszty.
Umowa kredytu powinna mieć formę pisemną i określać między innymi strony, kwotę i walutę kredytu, cel finansowania, zasady spłaty, oprocentowanie, zabezpieczenia oraz wysokość prowizji, jeśli bank ją pobiera. Kredyt może udzielić bank, a w zakresie określonym przepisami także spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa.
Jak działa mechanizm kredytowy?
Bank nie przekazuje pieniędzy bez sprawdzenia ryzyka. Najpierw ocenia, czy klient będzie w stanie spłacić zobowiązanie, a następnie ustala kwotę, okres, oprocentowanie i wymagane zabezpieczenia. Środki mogą zostać wypłacone jednorazowo albo w transzach, zależnie od rodzaju kredytu i zapisów umowy.
Kredyt ma kilka cech, które odróżniają go od zwykłego przekazania pieniędzy:
- Pieniężny – przedmiotem kredytu są środki pieniężne.
- Celowy – pieniądze należy przeznaczyć na cel określony w umowie, choć w przypadku niektórych kredytów cel może być opisany szeroko.
- Zwrotny – kredytobiorca oddaje wykorzystany kapitał zgodnie z harmonogramem.
- Odpłatny – bank pobiera odsetki, a czasem także prowizje i inne opłaty.
- Zabezpieczony – bank może wymagać zabezpieczenia na wypadek problemów ze spłatą.
Bank finansuje akcję kredytową między innymi z depozytów, kapitałów własnych i środków pozyskanych na rynku finansowym. Udzielenie kredytu wiąże się także z powstaniem zapisu elektronicznego na rachunku klienta, ale nie oznacza dowolnego „drukowania pieniędzy”. Bank musi przestrzegać wymogów kapitałowych, płynnościowych i zasad zarządzania ryzykiem.
Kredyt a pożyczka – czym się różnią?
W języku potocznym słowa „kredyt” i „pożyczka” często oznaczają to samo. Prawnie są to jednak różne umowy. Kredyt reguluje przede wszystkim Prawo bankowe, natomiast pożyczkę reguluje Kodeks cywilny. Pożyczki może udzielić osoba fizyczna, firma albo bank, a kredytu bankowego udziela bank na zasadach określonych w przepisach.
| Cecha | Kredyt | Pożyczka |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Prawo bankowe | Kodeks cywilny |
| Strony umowy | Bank i kredytobiorca | Pożyczkodawca i pożyczkobiorca, także osoby prywatne |
| Przedmiot umowy | Określona kwota pieniędzy | Pieniądze albo rzeczy oznaczone co do gatunku |
| Cel | Co do zasady określony w umowie i kontrolowany przez bank | Zwykle dowolny, jeśli strony nie ustaliły inaczej |
| Forma | Umowa kredytu jest zawierana na piśmie | Forma zależy od wartości i ustaleń stron, a przy wyższej wartości wymagane jest zachowanie formy dokumentowej |
| Odpłatność | Kredyt jest odpłatny | Pożyczka może być odpłatna albo bezpłatna |
Najważniejsza różnica dotyczy więc nie samej spłaty, lecz konstrukcji prawnej i zasad wykorzystania pieniędzy. W przypadku kredytu bank może sprawdzać, czy środki zostały przeznaczone zgodnie z umową. Przy pożyczce na dowolny cel taka kontrola zazwyczaj nie występuje.
Jak uzyskać kredyt?
Procedura zależy od rodzaju finansowania. Kredyt gotówkowy zwykle wymaga mniej dokumentów niż kredyt hipoteczny, przy którym bank analizuje także nieruchomość i ustanawia zabezpieczenie. Uproszczony proces wygląda następująco:
- Złożenie wniosku i przekazanie dokumentów dotyczących dochodów, wydatków oraz zobowiązań.
- Ocena zdolności kredytowej i historii spłat przez bank.
- Wydanie decyzji kredytowej, ewentualnie z dodatkowymi warunkami.
- Podpisanie umowy i spełnienie warunków wypłaty środków.
Zdolność kredytowa oznacza możliwość spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Bank nie bierze pod uwagę wyłącznie wysokości pensji. Analizuje całą sytuację finansową wnioskodawcy:
- dochody, ich wysokość, źródło i stabilność,
- stałe koszty utrzymania oraz liczbę osób w gospodarstwie domowym,
- raty innych kredytów, limity kart i debety na rachunkach,
- historię spłat widoczną między innymi w bazie BIK.
Ocena może różnić się między bankami, ponieważ instytucje stosują własne modele i zasady liczenia ryzyka. Przy kredycie hipotecznym znaczenie mają także wartość nieruchomości, wkład własny, cel finansowania i dokumentacja prawna. Wstępne kalkulatory pomagają oszacować możliwości, ale wiążącą decyzję podejmuje bank po analizie konkretnego wniosku.
Ile kosztuje kredyt i jak bank się zabezpiecza?
Kwota otrzymana od banku nie jest tym samym co całkowita kwota do zapłaty. Na koszt kredytu składają się przede wszystkim:
- odsetki wynikające z oprocentowania i wysokości niespłaconego kapitału,
- prowizja za udzielenie kredytu lub inne czynności bankowe,
- ubezpieczenie i opłaty dodatkowe, jeśli są wymagane albo wybrane przez klienta.
Przy porównywaniu ofert przydatna jest RRSO, która pokazuje roczny koszt kredytu uwzględniający określone elementy finansowania. Trzeba też sprawdzić rodzaj oprocentowania, harmonogram spłat i zasady jego zmiany. Dłuższy okres kredytowania zwykle obniża miesięczną ratę, ale zwiększa sumę odsetek zapłaconych przez cały czas trwania umowy.
Bank może wymagać zabezpieczenia osobistego albo rzeczowego. Zabezpieczenie osobiste opiera się na odpowiedzialności osoby lub podmiotu za spłatę długu:
- poręczenie – poręczyciel zobowiązuje się spłacić dług, gdy kredytobiorca tego nie zrobi,
- weksel – dokument potwierdzający zobowiązanie do zapłaty na warunkach określonych w umowie,
- przystąpienie do długu – dodatkowa osoba staje się współodpowiedzialna za zobowiązanie,
- gwarancja bankowa – inny bank zobowiązuje się do zapłaty po spełnieniu warunków gwarancji.
Zabezpieczenie rzeczowe pozwala bankowi dochodzić należności z określonego składnika majątku:
- hipoteka ustanawiana na nieruchomości i ujawniana w księdze wieczystej,
- zastaw na rzeczy ruchomej lub prawie majątkowym,
- blokada środków na rachunku bankowym,
- przewłaszczenie na zabezpieczenie albo ubezpieczenie kredytu.
W kredycie hipotecznym podstawowym zabezpieczeniem jest hipoteka, ale bank nadal bada zdolność kredytową. Sama wartość nieruchomości nie zastępuje oceny, czy klient będzie regularnie spłacał raty. Mechanizm kredytu opiera się więc na połączeniu umowy, odpłatności, oceny ryzyka i zabezpieczeń.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej
