Podatek pośredni to danina wliczona w cenę towaru lub usługi. Formalnie rozlicza ją sprzedawca, ale jej ciężar ekonomiczny ponosi zwykle ostateczny konsument. Dlatego kupując chleb, paliwo albo alkohol, płacisz podatek pośredni bez wykonywania osobnego przelewu do urzędu skarbowego.
Co to jest podatek pośredni?
Podatek pośredni obciąża konsumpcję, czyli zakup określonych towarów lub usług, a nie bezpośrednio dochód albo majątek konkretnej osoby. Sprzedawca dolicza podatek do ceny, pobiera go od nabywcy, a następnie rozlicza z fiskusem.
Ten mechanizm nazywa się przerzucalnością podatku. W praktyce trzeba odróżnić dwie role. Sprzedawca jest podatnikiem formalnym, ponieważ to on ma obowiązek obliczyć i odprowadzić podatek. Konsument jest natomiast podatnikiem ekonomicznym, bo ponosi koszt daniny zawarty w cenie zakupu.
Przykładowo przedsiębiorca sprzedający produkt może wykazać VAT w cenie i rozliczyć go w deklaracji. Ostateczny nabywca płaci cenę obejmującą ten podatek. Ciężar ekonomiczny nie zależy więc bezpośrednio od wysokości jego dochodu, lecz od wartości i rodzaju dokonanych zakupów.
Podatek pośredni a bezpośredni – czym się różnią?
Najprostsza różnica dotyczy tego, kto ponosi ciężar podatku i czy można go przenieść na inną osobę. Podatek bezpośredni obciąża podatnika wskazanego w przepisach. W przypadku podatku pośredniego obowiązek rozliczenia spoczywa zwykle na sprzedawcy, ale koszt może zostać przeniesiony na kupującego.
| Cecha | Podatek pośredni | Podatek bezpośredni |
|---|---|---|
| Przedmiot opodatkowania | Konsumpcja, towary lub usługi | Dochód, przychód albo majątek |
| Sposób płatności | Podatek jest zawarty w cenie, a sprzedawca rozlicza go z fiskusem | Podatnik rozlicza podatek dotyczący własnego dochodu lub majątku |
| Przerzucalność | Ciężar ekonomiczny może zostać przeniesiony na konsumenta | Co do zasady nie można przenieść obowiązku na inną osobę |
| Przykłady | VAT, akcyza | PIT, CIT |
Nie oznacza to, że podatek bezpośredni zawsze jest technicznie wpłacany przez samego podatnika. Przykładowo pracodawca może pobierać zaliczki na PIT z wynagrodzenia pracownika. Obciążenie nadal dotyczy jednak dochodu tej konkretnej osoby i nie staje się przez to podatkiem pośrednim.
Jakie są główne podatki pośrednie w Polsce?
Do najważniejszych przykładów należą VAT i akcyza. Ich konstrukcja oraz zakres są różne, ale oba podatki mogą zostać uwzględnione w cenie płaconej przez konsumenta:
- VAT jest podatkiem konsumpcyjnym dotyczącym dostaw towarów, świadczenia usług i importu. Pojawia się na kolejnych etapach obrotu, a jego ekonomiczny koszt ponosi ostatecznie konsument.
- Akcyza obejmuje wybrane towary, między innymi alkohol, wyroby tytoniowe, paliwa oraz niektóre produkty energetyczne.
- Cło jest daniną związaną z przywozem określonych towarów przez granicę celną. W zależności od sytuacji może wpływać na cenę produktu dostępnego dla nabywcy.
- Podobny mechanizm mogą mieć inne opłaty związane z określonymi towarami lub czynnościami, jeżeli ich koszt jest uwzględniany w cenie sprzedaży.
VAT jako podatek od konsumpcji
VAT jest naliczany jako procent ceny sprzedaży na poszczególnych etapach łańcucha dostaw. Przedsiębiorca wykazuje podatek należny od sprzedaży i może, na zasadach określonych w przepisach, uwzględnić VAT naliczony przy zakupach związanych z działalnością. Dla osoby kupującej produkt najważniejszy jest końcowy efekt – podatek znajduje się w kwocie zapłaconej przy kasie.
Inaczej działa akcyza. Jest nakładana tylko na wybrane grupy towarów, między innymi te, których używanie może powodować koszty zdrowotne lub środowiskowe. Wyższa cena ma również ograniczać popyt na część takich produktów.
Podatek pośredni jest więc „ukryty” nie dlatego, że nie istnieje na dokumencie sprzedaży, lecz dlatego, że konsument nie rozlicza go samodzielnie z urzędem. Widzi go przede wszystkim jako część ceny towaru lub usługi.
