Koszty finansowe to wydatki i straty związane z operacjami finansowymi oraz korzystaniem z kapitału obcego, które nie wynikają bezpośrednio z podstawowej działalności operacyjnej jednostki. Zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości wpływają na wynik finansowy i są ujmowane w rachunku zysków i strat. W ewidencji księgowej służy do tego konto 751 „Koszty finansowe”.
Czym są koszty finansowe?
Do tej kategorii zalicza się koszty ponoszone w związku z finansowaniem działalności, inwestowaniem środków oraz operacjami dotyczącymi aktywów i zobowiązań finansowych. Trzeba odróżnić je od kosztów działalności operacyjnej, takich jak zakup materiałów, wynagrodzenia czy usługi obce, a także od pozostałych kosztów operacyjnych.
O tym, czy dana pozycja jest kosztem finansowym, decyduje jej związek z operacją finansową, a nie sam fakt zapłaty środków. Przykładowo odsetki od kredytu są kosztem finansowym, natomiast opłata za prowadzenie rachunku bankowego może być kosztem usługi obcej, jeżeli nie dotyczy obsługi zadłużenia.
Co zaliczamy do kosztów finansowych?
Najczęściej spotykane pozycje obejmują koszty kapitału obcego, straty na aktywach finansowych oraz ujemne skutki zmian kursów walut. W praktyce do kosztów finansowych zalicza się przede wszystkim:
- Odsetki od kredytów, pożyczek, obligacji i innych zobowiązań finansowych.
- Część odsetkową rat leasingu finansowego, jeżeli wynika ona z przyjętego modelu ewidencji leasingu.
- Prowizje i opłaty związane z finansowaniem, w tym prowizje kredytowe, pożyczkowe, faktoringowe oraz opłaty za uruchomienie lub obsługę limitu finansowego.
- Dyskonto od wyemitowanych papierów dłużnych, weksli własnych oraz niektórych transakcji na wekslach i czekach.
- Ujemne różnice kursowe oraz nadwyżkę ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi, jeżeli wynikają z operacji finansowych lub wyceny zobowiązań w walutach obcych.
- Straty ze sprzedaży aktywów finansowych, na przykład akcji, udziałów, obligacji lub innych inwestycji finansowych.
- Odpisy i straty z tytułu aktualizacji wartości inwestycji finansowych.
- Rezerwy dotyczące zobowiązań finansowych oraz inne straty bezpośrednio związane z operacjami finansowymi, jeżeli spełniają warunki ich ujęcia w księgach.
Odsetki od przeterminowanych zobowiązań cywilnoprawnych mogą być kosztem finansowym, ponieważ wynikają z finansowego skutku opóźnienia w zapłacie. Ich klasyfikacji nie należy jednak utożsamiać z odsetkami od zaległości podatkowych, które podlegają odrębnej ocenie.
Czego nie zaliczamy do kosztów finansowych?
Nie każdy koszt związany z płatnością, opóźnieniem albo bankiem ma charakter finansowy. Poniższe zestawienie pokazuje najczęstsze pomyłki klasyfikacyjne:
| Kategoria kosztu | Czy koszt finansowy? | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Odsetki od kredytu lub pożyczki | Tak | Wynikają z korzystania z kapitału obcego. |
| Prowizja za udzielenie kredytu | Tak | Dotyczy pozyskania lub obsługi finansowania. |
| Kary umowne | Nie | Są skutkiem niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania, a nie operacji finansowej. |
| Grzywny i sankcje | Nie | Stanowią konsekwencję naruszenia przepisów lub innych obowiązków. |
| Odsetki od zaległości podatkowych | Nie | Nie klasyfikuje się ich jako kosztów finansowych na potrzeby rachunkowości. |
| Usługi księgowe i doradcze | Nie | Są kosztami usług obcych związanymi z bieżącą działalnością jednostki. |
| Prowizja od płatności kartą | Zwykle nie | Zazwyczaj wiąże się ze sprzedażą lub obsługą transakcji, a nie z finansowaniem długu. |
Wątpliwości może powodować zwykła opłata bankowa. Prowizja za udzielenie kredytu lub prowadzenie linii kredytowej ma związek z finansowaniem. Opłata za bieżące prowadzenie rachunku może natomiast zostać ujęta jako koszt usługi obcej. Decyduje treść i gospodarczy charakter usługi.
Jak ewidencjonować koszty finansowe?
W typowym planie kont koszty finansowe ujmuje się w zespole 7, na koncie 751 „Koszty finansowe”. Zapisy szczegółowe powinny pozwalać rozróżnić co najmniej odsetki, prowizje, różnice kursowe oraz straty z inwestycji. Schemat postępowania obejmuje następujące etapy:
- Identyfikacja dokumentu – ustalenie, czego dotyczy faktura, nota odsetkowa, wyciąg bankowy albo dokument wyceny.
- Zapis na stronie Wn konta 751 – ujęcie kosztu finansowego w korespondencji z właściwym kontem rozrachunkowym, bankowym lub innym kontem bilansowym.
- Rozliczenie memoriałowe – przypisanie kosztu do okresu, którego dotyczy, niezależnie od daty zapłaty.
- Zamknięcie roku – przeniesienie salda kosztów finansowych na konto 860 „Wynik finansowy”.
Zasada memoriału oznacza, że koszt ujmuje się w okresie, z którym jest związany, a nie dopiero w dniu przepływu pieniędzy. Jeżeli prowizja lub odsetki zostały pobrane z góry i dotyczą kilku okresów sprawozdawczych, mogą wymagać czynnych rozliczeń międzyokresowych. W takim przypadku kwotę rozlicza się w czasie, odpisując odpowiednie części na konto 751.
Kiedy koszty finansowe zwiększają wartość aktywów?
Odsetki, prowizje oraz różnice kursowe nie zawsze obciążają wynik finansowy bieżącego okresu. Jeżeli dotyczą finansowania budowy lub wytworzenia środka trwałego, środka trwałego w budowie albo wartości niematerialnej i prawnej, poniesione przed oddaniem składnika do używania mogą zwiększyć jego wartość początkową.
Podobna zasada może dotyczyć produktu, którego przygotowanie do sprzedaży albo wytworzenie trwa długo. O tym, czy koszt pozostanie na koncie 751, czy zostanie uwzględniony w wartości aktywa lub produktu, decydują między innymi moment poniesienia kosztu, cel finansowania i okres przygotowania składnika do używania lub sprzedaży.
Najważniejsze rozróżnienie – odsetki i prowizje związane z finansowaniem są zwykle kosztami finansowymi, ale koszty poniesione przed oddaniem finansowanego składnika do używania mogą zwiększyć jego wartość początkową.
Prawidłowa klasyfikacja wymaga więc przeanalizowania źródła kosztu, jego związku z operacją finansową oraz okresu, którego dotyczy. Kary, grzywny i odsetki od zaległości podatkowych nie powinny być ujmowane jako koszty finansowe, nawet gdy zostały zapłacone z rachunku bankowego.
