Podatek PIT na zasadach ogólnych oblicza się od podstawy opodatkowania, a nie od pensji brutto. Najpierw od przychodu odejmujesz koszty uzyskania przychodu, następnie składki społeczne i odliczenia, a dopiero potem stosujesz stawkę 12% albo 32%. Ostateczną kwotę zmniejszają między innymi kwota wolna i ulgi odliczane od podatku.
Jak przejść od przychodu do podatku?
Przychód to kwota brutto uzyskana z danego źródła, zanim zostaną potrącone składki i zaliczka na PIT. Nie jest jeszcze kwotą, od której automatycznie nalicza się podatek. Do obliczeń potrzebujesz dochodu, a następnie podstawy opodatkowania.
Najprostszy schemat wygląda tak:
| Etap | Wzór | Co oznacza? |
|---|---|---|
| Przychód | Kwota brutto | Suma wpływów przed potrąceniami |
| Dochód | Przychód – koszty | Wartość po odjęciu kosztów uzyskania przychodu |
| Podstawa opodatkowania | Dochód – składki społeczne – odliczenia | Kwota, od której liczysz PIT |
| Podatek należny | Podstawa × stawka – kwota zmniejszająca | Podatek przed odliczeniem ulg i zaliczek |
Jak obliczyć podstawę opodatkowania krok po kroku?
Przy dochodach rozliczanych według skali podatkowej, na przykład z umowy o pracę, zlecenia, emerytury albo działalności gospodarczej na zasadach ogólnych, obliczenia wykonujesz w następującej kolejności:
- Ustal przychód – zsumuj przychody podlegające opodatkowaniu według skali. Przy wynagrodzeniu pracowniczym będzie to kwota brutto, a nie kwota otrzymana na konto.
- Odejmij koszty uzyskania przychodu – mogą to być ustawowe koszty pracownicze albo wydatki związane z uzyskaniem przychodu w działalności, o ile spełniają warunki podatkowe.
- Oblicz dochód – przychód pomniejszony o koszty daje dochód. To podstawowa różnica między przychodem a dochodem.
- Odejmij składki społeczne – uwzględnij składki na ubezpieczenia społeczne przekazane do ZUS, jeżeli nie zostały już zaliczone do kosztów działalności.
- Odejmij odliczenia od dochodu – na przykład darowizny, wpłaty na IKZE, ulgę rehabilitacyjną albo ulgę na internet, jeśli spełniasz warunki ich zastosowania.
- Ustal podstawę opodatkowania – po tych pomniejszeniach otrzymujesz kwotę, którą porównujesz z progiem 120 000 zł.
Ważne jest rozdzielenie składek społecznych i zdrowotnej. Składki społeczne mogą pomniejszyć dochód, natomiast składka zdrowotna nie jest odliczana od podatku na zasadach ogólnych w zeznaniach PIT-36 i PIT-37. Nie należy więc odejmować jej w tym samym miejscu co składek społecznych.
Jeśli masz kilka źródeł dochodu opodatkowanych skalą, dochody z tych źródeł co do zasady sumujesz. Do progu podatkowego nie wlicza się natomiast przychodów zwolnionych z PIT ani dochodów rozliczanych według innych zasad, takich jak podatek liniowy, ryczałt czy 19-procentowy podatek od sprzedaży akcji.
Jakie są progi i stawki PIT?
Skala podatkowa ma dwie stawki. Przekroczenie pierwszego progu nie oznacza, że 32% obejmie cały dochód. Wyższa stawka dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad 120 000 zł.
| Podstawa opodatkowania | Stawka podatku | Kwota zmniejszająca podatek |
|---|---|---|
| Do 120 000 zł | 12% podstawy | 3 600 zł |
| Powyżej 120 000 zł | 10 800 zł + 32% nadwyżki ponad 120 000 zł | Uwzględniona w kwocie 10 800 zł |
| Podstawa do 30 000 zł | Podatek wynosi 0 zł | Kwota wolna 30 000 zł |
Kwota zmniejszająca podatek wynosi 3 600 zł rocznie. Wynika z pomnożenia kwoty wolnej 30 000 zł przez stawkę 12%. Dlatego przy podstawie nieprzekraczającej 30 000 zł podatek obliczony według wzoru 12% minus 3 600 zł nie przekroczy zera.
Przykład obliczenia podatku dla dochodu 60 000 zł
Załóżmy, że podatnik uzyskał w roku 75 000 zł przychodu. Poniósł 5 000 zł kosztów uzyskania przychodu i zapłacił 10 000 zł składek społecznych. Nie korzysta z innych odliczeń.
Obliczenia wyglądają następująco:
- Przychód – 75 000 zł
- Koszty uzyskania przychodu – 5 000 zł
- Dochód – 75 000 zł – 5 000 zł = 70 000 zł
- Składki społeczne – 10 000 zł
- Podstawa opodatkowania – 70 000 zł – 10 000 zł = 60 000 zł
Podstawa mieści się w pierwszym przedziale skali, więc podatek wynosi:
60 000 zł × 12% = 7 200 zł
Następnie odejmujesz kwotę zmniejszającą podatek:
7 200 zł – 3 600 zł = 3 600 zł podatku należnego
To jeszcze nie musi być kwota do dopłaty w zeznaniu. W ciągu roku pracodawca albo inny płatnik mógł pobrać zaliczki na PIT. Jeśli pobrano 3 000 zł, dopłata wyniesie 600 zł. Jeśli zaliczki wyniosły 4 000 zł, powstanie nadpłata 400 zł, z zastrzeżeniem pozostałych elementów rozliczenia.
Co może zmienić ostateczną kwotę podatku?
Podatek obliczony według skali nie zawsze odpowiada kwocie, którą trzeba dopłacić. Ostateczne rozliczenie zależy także od ulg, odliczeń i zaliczek pobranych w trakcie roku. Najczęściej znaczenie mają:
- odliczenia od dochodu – zmniejszają podstawę opodatkowania przed zastosowaniem stawki,
- ulgi odliczane od podatku – pomniejszają już obliczony podatek, na przykład ulga na dziecko,
- wspólne rozliczenie małżonków – sumę dochodów małżonków dzieli się przez dwa, podatek oblicza od połowy, a następnie mnoży przez dwa,
- rozliczenie jako samotny rodzic – przy spełnieniu ustawowych warunków działa według podobnego mechanizmu dzielenia dochodu przez dwa.
Wspólne rozliczenie może być szczególnie korzystne, gdy dochody małżonków znacznie się różnią. Przykładowo, podział łącznego dochodu może sprawić, że zamiast naliczać 32% od części dochodu jednej osoby, oboje pozostaną w pierwszym przedziale skali. Warunki skorzystania z tej preferencji trzeba jednak sprawdzić dla konkretnego roku i sytuacji rodzinnej.
Na końcu porównujesz podatek należny z pobranymi zaliczkami. Jeśli zaliczki były niższe, powstaje dopłata. Jeśli były wyższe, występuje nadpłata. Przy kilku miejscach pracy każdy płatnik może pobierać zaliczki tylko od wynagrodzenia wypłacanego przez siebie, dlatego łączny podatek wynikający z rocznego zeznania może być wyższy niż suma zaliczek pobranych osobno przez pracodawców.
Najważniejsza zasada brzmi: nie licz PIT od samego brutto. Przejdź kolejno od przychodu, przez koszty i dochód, do podstawy opodatkowania, a dopiero potem zastosuj skalę, kwotę zmniejszającą, ulgi i rozliczenie zaliczek.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Przy kilku źródłach dochodu, działalności gospodarczej, dochodach zagranicznych lub nietypowych odliczeniach skonsultuj rozliczenie z doradcą podatkowym albo księgowym.
