Ubezpieczenie chorobowe to część ubezpieczeń społecznych, która może zapewnić wypłatę pieniędzy w razie choroby, macierzyństwa albo konieczności opieki nad bliskim. Nie zapewnia dostępu do lekarza – za leczenie odpowiada ubezpieczenie zdrowotne.
Czym jest ubezpieczenie chorobowe?
Ubezpieczenie chorobowe działa w systemie ZUS jako ochrona dochodu na czas czasowej niezdolności do pracy. Po spełnieniu warunków osoba ubezpieczona może otrzymać określone świadczenie, między innymi zasiłek chorobowy, macierzyński lub opiekuńczy.
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy mylenia ubezpieczenia chorobowego ze zdrowotnym. To dwa różne rodzaje ubezpieczeń. Pierwsze wiąże się głównie ze świadczeniami pieniężnymi, drugie z finansowaniem opieki medycznej.
| Cecha | Ubezpieczenie chorobowe | Ubezpieczenie zdrowotne |
|---|---|---|
| Cel | Zabezpieczenie dochodu podczas choroby, macierzyństwa lub opieki | Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej |
| Co zapewnia | Zasiłki i świadczenie rehabilitacyjne po spełnieniu warunków | Dostęp do lekarzy, badań i leczenia w ramach systemu ochrony zdrowia |
| Kto administruje | ZUS | Narodowy Fundusz Zdrowia, przy rozliczeniu składek przez ZUS lub innego płatnika |
| Czy daje pieniądze za niezdolność do pracy? | Tak, jeżeli ubezpieczony spełni wymagania | Nie |
Samo opłacanie składki zdrowotnej nie daje prawa do zasiłku chorobowego. Przedsiębiorca może mieć dostęp do leczenia, ale bez ubezpieczenia chorobowego nie otrzyma świadczenia z tego tytułu za czas niezdolności do pracy.
Kto podlega ubezpieczeniu chorobowemu?
To, czy ubezpieczenie jest obowiązkowe, zależy od tytułu do ubezpieczeń społecznych. Pracownik i przedsiębiorca nie są w takiej samej sytuacji.
Najważniejszy podział wygląda następująco:
- Pracownicy zatrudnieni na umowie o pracę – podlegają ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo. Nie składają osobnego wniosku, ponieważ zgłoszenia dokonuje płatnik składek.
- Osoby prowadzące działalność gospodarczą – mogą przystąpić do ubezpieczenia chorobowego dobrowolnie, jeżeli z działalności podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
- Zleceniobiorcy – co do zasady mogą zgłosić się dobrowolnie, jeśli z umowy zlecenia obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
- Osoby współpracujące przy działalności oraz niektórzy wspólnicy spółek – również mogą podlegać ubezpieczeniu dobrowolnie, jeżeli spełniają warunki dotyczące obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
W przypadku działalności gospodarczej sama zapłata składek emerytalnej, rentowej i zdrowotnej nie wystarcza. Potrzebne jest formalne zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego. Wyjątkiem są sytuacje, w których przepisy wiążą ochronę z innym tytułem, na przykład z umową o pracę.
Stawka składki chorobowej wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Przy pracownikach podstawą jest zasadniczo oskładkowane wynagrodzenie. Przedsiębiorca opłaca składkę od zadeklarowanej podstawy, z uwzględnieniem ustawowych limitów. Konkretna kwota zależy więc od tytułu ubezpieczenia i przyjętej podstawy.
Osoba korzystająca z ulgi na start opłaca z działalności wyłącznie składkę zdrowotną. Nie podlega wtedy ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, a tym samym nie może zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z działalności.
Co obejmuje ubezpieczenie chorobowe?
Ubezpieczenie chorobowe może otworzyć drogę do kilku rodzajów świadczeń. Każde z nich ma własne warunki przyznania, dlatego sama składka nie oznacza automatycznej wypłaty w każdej sytuacji:
- Zasiłek chorobowy – przysługuje za czas niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, po spełnieniu wymagań, w tym zwykle okresu wyczekiwania.
- Zasiłek macierzyński – jest związany między innymi z urodzeniem dziecka oraz okresem korzystania z uprawnień rodzicielskich.
- Zasiłek opiekuńczy – może przysługiwać za czas sprawowania opieki nad chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, jeśli spełnione są warunki ustawowe.
- Świadczenie rehabilitacyjne – może być przyznane po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, gdy dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.
Wysokość świadczenia nie musi odpowiadać utraconemu dochodowi. Zależy od podstawy wymiaru ustalanej według zasad określonych w przepisach. Zasiłek chorobowy wynosi najczęściej 80% podstawy, ale w niektórych przypadkach może wynosić 100%.
Okres wyczekiwania – kiedy można dostać zasiłek?
Okres wyczekiwania to czas, który zwykle musi upłynąć od rozpoczęcia ubezpieczenia do uzyskania prawa do zasiłku chorobowego. Wynosi 30 dni dla ubezpieczenia obowiązkowego i 90 dni dla ubezpieczenia dobrowolnego.
Do tego okresu mogą zostać doliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była związana z określonymi sytuacjami wskazanymi w przepisach. Istnieją też wyjątki, w których prawo do świadczenia powstaje od pierwszego dnia, między innymi po wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz w przypadku niektórych absolwentów.
Okres wyczekiwania dotyczy przede wszystkim zasiłku chorobowego. Pozostałe świadczenia mogą mieć odrębne zasady, dlatego przy planowanej nieobecności trzeba sprawdzić warunki właściwe dla konkretnego świadczenia.
Jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia?
Przedsiębiorca lub zleceniobiorca, który chce korzystać z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, powinien dopilnować zgłoszenia do ZUS. Najczęściej służy do tego formularz ZUS ZUA.
Podstawowa procedura wygląda następująco:
- Sprawdź, czy z danego tytułu podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
- Wypełnij formularz ZUS ZUA, wskazując również dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
- Złóż zgłoszenie w terminie przewidzianym dla zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zwykle w ciągu 7 dni od powstania tytułu do ubezpieczeń.
- Opłacaj składki w terminie i zachowuj ciągłość ubezpieczenia.
Ubezpieczenie co do zasady nie może rozpocząć się przed dniem złożenia zgłoszenia, jeśli formularz został przekazany po terminie. Nie można więc zachorować, a następnie zgłosić się wstecz do ubezpieczenia i wystąpić o zasiłek za wcześniejszy okres.
Jeżeli przedsiębiorca prowadzi już działalność i chce dołączyć ubezpieczenie chorobowe, może być konieczne wyrejestrowanie z dotychczasowego zakresu ubezpieczeń na formularzu ZUS ZWUA, a następnie ponowne zgłoszenie na ZUS ZUA z zaznaczonym ubezpieczeniem chorobowym. Przy zbiegu kilku tytułów, na przykład etatu i działalności, zasady zależą od szczegółów sytuacji, w tym wysokości wynagrodzenia z umowy o pracę. W razie wątpliwości najlepiej potwierdzić właściwy wariant w ZUS.
Najprościej ująć temat tak: ubezpieczenie zdrowotne daje dostęp do leczenia, a ubezpieczenie chorobowe może zapewnić pieniądze na czas niezdolności do pracy. Dla pracownika etatowego chorobowe jest obowiązkowe. Przedsiębiorca i część zleceniobiorców muszą zgłosić się do niego dobrowolnie, zanim pojawi się potrzeba skorzystania ze świadczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani księgowej. W przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń, zmiany formy zatrudnienia lub wątpliwości dotyczących prawa do świadczenia sprawdź aktualne informacje w ZUS.
