Tak, pieniądze zgromadzone w OFE i na subkoncie ZUS po śmierci rodzica mogą trafić do uprawnionych osób. Nie dzieje się to jednak automatycznie. Trzeba ustalić, gdzie znajdowały się środki, sprawdzić sposób dziedziczenia i złożyć właściwe wnioski. Najważniejszy termin dotyczy niezrealizowanego świadczenia – na formularz ENS jest 12 miesięcy od dnia śmierci.
Kto ma prawo do pieniędzy po zmarłym rodzicu?
Najpierw sprawdza się, czy rodzic wskazał osobę uposażoną w OFE albo w dokumentach dotyczących subkonta. Taka osoba może otrzymać środki niezależnie od tego, czy jest członkiem rodziny. Wskazanie może obejmować dziecko, małżonka, partnera lub inną osobę fizyczną.
Jeżeli nie było wskazanej osoby, znaczenie ma małżeńska wspólność majątkowa. Część środków zgromadzonych w czasie małżeństwa może zostać przekazana na subkonto żyjącego małżonka w ramach wypłaty transferowej. Nie jest to wypłata gotówkowa.
Dopiero pozostałe środki, a także pieniądze należące do zmarłego, który nie miał małżonka objętego wspólnością majątkową, mogą trafić do spadkobierców. Dziecko powinno wtedy przedstawić Akt Poświadczenia Dziedziczenia albo prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Kwota nie jest stała. Zależy między innymi od wysokości składek, okresu oszczędzania, obecności rachunku OFE, wskazanych udziałów oraz sytuacji rodzinnej. Wypłata gotówkowa z subkonta i OFE jest co do zasady pomniejszana o 19% zryczałtowanego podatku, który pobiera płatnik przed przelewem.
Jak odzyskać środki krok po kroku?
Procedura wygląda następująco:
- Ustal, gdzie były środki. Sprawdź korespondencję zmarłego, dokumenty dotyczące OFE oraz informacje dostępne w ZUS. Jeśli nie wiesz, czy rodzic należał do OFE, poproś ZUS o informację. Możesz zrobić to w placówce, a w niektórych sprawach także przez eZUS.
- Sprawdź sposób dziedziczenia. Ustal, czy rodzic wskazał osobę uposażoną i czy pozostawał w małżeństwie ze wspólnością majątkową. Te informacje decydują o tym, czy środki zostaną wypłacone, przekazane na subkonto małżonka czy podzielone między spadkobierców.
- Przygotuj właściwe formularze. Formularz USS dotyczy transferu lub wypłaty środków z subkonta. Formularz ENS służy do odzyskania niezrealizowanego świadczenia, czyli niewypłaconej emerytury lub renty. W przypadku wypłaty gwarantowanej składa się formularz ZUS-ER-WGP-01.
- Złóż dokumenty w odpowiedniej instytucji. Jeżeli zmarły miał OFE, postępowanie dotyczące podziału może rozpocząć właściwy fundusz. Wniosek dotyczący samego subkonta składa się w ZUS. Dokumenty można przekazać osobiście, pocztą albo elektronicznie, jeśli dana procedura pozwala na taką formę.
- Uzupełnij ewentualne braki i czekaj na decyzję. ZUS rozpatruje sprawę po wyjaśnieniu ostatniej wymaganej okoliczności. Brak aktu spadkowego, danych rachunku lub dokumentu dotyczącego małżeństwa może wydłużyć postępowanie.
Jeżeli rodzic miał jednocześnie OFE i subkonto ZUS, podział zwykle zaczyna się w OFE. Fundusz przekazuje następnie informacje do ZUS, który dokonuje podziału środków zapisanych na subkoncie. Gdy rodzic nie był już członkiem OFE, sprawę dotyczącą subkonta kieruje się bezpośrednio do ZUS.
Jakie dokumenty przygotować?
Przed wizytą w ZUS lub kontaktem z OFE przygotuj dokumenty potwierdzające śmierć rodzica, swoją tożsamość oraz prawo do środków:
- odpis aktu zgonu rodzica,
- dowód osobisty osoby składającej wniosek,
- Akt Poświadczenia Dziedziczenia albo prawomocne postanowienie sądu, jeśli środki mają zostać wypłacone spadkobiercy,
- numer rachunku bankowego do wypłaty gotówkowej.
Małżonek zmarłego powinien dodatkowo przygotować odpis aktu małżeństwa oraz dokumenty dotyczące ustroju majątkowego. Jeśli rodzic był wskazany jako uposażony albo w sprawie występuje kilku spadkobierców, ZUS lub OFE może poprosić o kolejne dokumenty.
Subkonto, OFE, ENS i wypłata gwarantowana – czym się różnią?
Poszczególne źródła pieniędzy mają inne zasady wypłaty i terminy:
| Źródło | Wniosek | Termin |
|---|---|---|
| Subkonto ZUS | USS | Brak formalnego terminu, ale nie należy zwlekać |
| OFE | Wniosek do właściwego funduszu | Zależy od procedury funduszu |
| Niezrealizowane świadczenie | ENS | 12 miesięcy od dnia śmierci |
| Wypłata gwarantowana | ZUS-ER-WGP-01 | Dotyczy śmierci w ciągu 37 miesięcy od rozpoczęcia pobierania emerytury docelowej |
Niezrealizowane świadczenie nie jest tym samym co środki na subkoncie. Chodzi o emeryturę lub rentę, której ZUS nie wypłacił przed śmiercią. Wniosek ENS trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy. Po tym terminie ZUS może odmówić wypłaty, dlatego tego formularza nie należy odkładać.
Wypłata gwarantowana jest odrębnym świadczeniem. Może przysługiwać osobom uprawnionym, gdy emeryt zmarł w ciągu pierwszych 37 miesięcy pobierania emerytury docelowej. Po tym okresie świadczenie co do zasady nie przysługuje. Wysokość zależy od środków uwzględnianych przy przejściu na emeryturę oraz od kwot już wypłaconych.
Na co uważać?
Najczęstsze problemy wynikają nie z braku prawa do pieniędzy, lecz z pominięcia jednego z etapów procedury:
- oczekiwanie, że ZUS sam poinformuje rodzinę i prześle środki,
- przegapienie 12-miesięcznego terminu na złożenie ENS,
- złożenie wniosku wyłącznie w ZUS, mimo że rodzic miał rachunek w OFE,
- brak dokumentu spadkowego przy wniosku składanym przez dziecko,
- założenie, że partner nieformalny dziedziczy środki bez wskazania go jako osoby uposażonej.
Osobną sytuacją jest śmierć rodzica, który pobierał emeryturę docelową dłużej niż 37 miesięcy. Wtedy wypłata gwarantowana może wynosić zero, ale nadal warto sprawdzić prawo do niezrealizowanego świadczenia za miesiąc śmierci. Nie należy też mylić tych środków z rentą rodzinną, która jest osobnym, okresowym świadczeniem.
Najbezpieczniej zacząć od uzyskania informacji w ZUS, zgromadzenia aktu zgonu i dokumentu spadkowego, a następnie złożyć USS oraz – jeśli dotyczy – ENS i ZUS-ER-WGP-01. Wysokości wypłaty nie da się wiarygodnie ustalić na podstawie samego forum ani ogólnej średniej. ZUS lub OFE wyliczy ją dopiero po sprawdzeniu konkretnego rachunku i uprawnień rodziny.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani finansowej. W sprawach spornych lub dotyczących nietypowego dziedziczenia warto skonsultować dokumenty z prawnikiem albo bezpośrednio z ZUS.
