Pełnoletnie dziecko, które nie kontynuuje nauki, co do zasady nie może być ubezpieczone zdrowotnie przy rodzicu jako członek rodziny. Wyjątkiem jest osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważne. W pozostałych przypadkach trzeba uzyskać własny tytuł do ubezpieczenia, na przykład przez rejestrację w urzędzie pracy, podjęcie zatrudnienia albo zawarcie dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ.
Czy można ubezpieczyć pełnoletnie, nieuczące się dziecko?
Dziecko może być zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego przy rodzicu jako członek rodziny do ukończenia 18 lat. Po osiągnięciu pełnoletności zachowuje to uprawnienie tylko wtedy, gdy nadal uczy się w szkole, studiuje albo kształci się w szkole doktorskiej, a także nie ma własnego tytułu do ubezpieczenia. W takim przypadku ubezpieczenie może trwać najpóźniej do ukończenia 26 lat.
Jeżeli dziecko kończy 18 lat i nie podejmuje dalszej nauki, traci możliwość zgłoszenia przy rodzicu jako członek rodziny. Nie jest to decyzja uznaniowa rodzica ani płatnika składek, lecz skutek warunków określonych w przepisach. Sam fakt, że dziecko nie pracuje, nie wystarcza do utrzymania go w ubezpieczeniu rodzica.
Inna zasada dotyczy osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie traktowane na równi. W takim przypadku nie obowiązuje limit wieku związany z nauką. Po spełnieniu pozostałych warunków formalnych dziecko może nadal być zgłoszone przy rodzicu.
Ubezpieczenie dziecka zależnie od jego sytuacji
| Status dziecka | Ubezpieczenie przy rodzicu | Uwagi |
|---|---|---|
| Dziecko przed ukończeniem 18 lat | Tak | Może być zgłoszone jako członek rodziny, jeśli rodzic ma własne ubezpieczenie. |
| Osoba po 18. roku życia, która kontynuuje naukę | Tak, co do zasady do ukończenia 26 lat | Nie może mieć innego własnego tytułu do ubezpieczenia. |
| Osoba po 18. roku życia, która nie uczy się | Nie | Musi uzyskać własny tytuł do ubezpieczenia. |
| Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności | Tak, bez ograniczenia wieku | Wymagane jest odpowiednie orzeczenie i dopełnienie formalności. |
Ukończenie szkoły lub studiów nie zawsze oznacza natychmiastową utratę prawa do świadczeń. Po ukończeniu szkoły ponadpodstawowej albo skreśleniu z listy uczniów prawo do świadczeń może trwać jeszcze przez 6 miesięcy. Po ukończeniu studiów lub skreśleniu z listy studentów okres ten wynosi co do zasady 4 miesiące. Nie oznacza to jednak, że dziecko nadal spełnia warunki do zgłoszenia jako członek rodziny. Po zakończeniu nauki trzeba ustalić kolejny tytuł do ubezpieczenia.
Jak uzyskać ubezpieczenie, gdy dziecko nie pracuje i nie uczy się?
Brak możliwości zgłoszenia przy rodzicu nie oznacza, że dorosłe dziecko pozostaje bez rozwiązania. Może uzyskać ubezpieczenie na podstawie własnego statusu lub zawartej umowy. Najczęściej stosuje się jedną z poniższych ścieżek:
- Rejestracja w urzędzie pracy – osoba spełniająca warunki do uzyskania statusu bezrobotnego może zostać objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tego tytułu.
- Podjęcie zatrudnienia – umowa o pracę daje własny tytuł do ubezpieczenia, a w określonych przypadkach taki skutek może mieć także umowa zlecenia.
- Rozpoczęcie działalności gospodarczej – osoba prowadząca działalność podlega ubezpieczeniu na zasadach właściwych dla przedsiębiorców.
- Dobrowolne ubezpieczenie w NFZ – osoba bez innego tytułu może zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia i samodzielnie opłacać składkę.
Rejestracja w urzędzie pracy jest często wybierana przez osoby, które nie pracują i nie kontynuują nauki. Przed zgłoszeniem trzeba sprawdzić aktualne warunki uzyskania statusu bezrobotnego. Prywatna polisa zdrowotna może być dodatkową ochroną, ale nie zastępuje publicznego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.
Jak wyrejestrować dziecko z ubezpieczenia?
Rodzic powinien zareagować, gdy dziecko przestaje spełniać warunki do ubezpieczenia jako członek rodziny. Dotyczy to między innymi zakończenia nauki przez pełnoletnie dziecko, podjęcia przez nie pracy, rozpoczęcia działalności albo uzyskania ubezpieczenia w urzędzie pracy. Wyrejestrowanie nie następuje automatycznie.
Na zgłoszenie zmiany jest 7 dni od dnia utraty uprawnień. Sposób wykonania obowiązku zależy od tytułu do ubezpieczenia rodzica:
- Ustal datę, od której dziecko nie spełnia warunków do pozostawania członkiem rodziny.
- Wypełnij formularz ZUS ZCNA, wskazując wyrejestrowanie członka rodziny.
- Przekaż dokument pracodawcy, jeśli to on jest płatnikiem składek rodzica.
- Złóż formularz bezpośrednio w ZUS lub elektronicznie, jeśli rodzic sam opłaca składki, na przykład z tytułu działalności gospodarczej.
Osoba zatrudniona przekazuje informację pracodawcy, a pracodawca przekazuje dokumenty do ZUS. Jeżeli rodzic jest zarejestrowany jako bezrobotny, zmianę zgłasza właściwemu urzędowi pracy. W przypadku ubezpieczenia przez KRUS właściwą instytucją jest KRUS.
Co grozi za brak ubezpieczenia?
Nieubezpieczone dziecko może mieć problem z uzyskaniem świadczeń finansowanych ze środków publicznych. W razie leczenia lub hospitalizacji pojawia się także ryzyko obciążenia kosztami, jeśli nie będzie podstawy do sfinansowania świadczenia przez NFZ. Dlatego po wyrejestrowaniu z ubezpieczenia rodzica trzeba bez zwłoki ustalić nowy tytuł.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: rodzic może zgłosić dziecko jako członka rodziny tylko wtedy, gdy dziecko spełnia warunki dotyczące wieku, nauki lub znacznego stopnia niepełnosprawności i nie ma własnego ubezpieczenia. Pełnoletnia osoba, która nie uczy się, powinna skorzystać z innej podstawy, najczęściej rejestracji w urzędzie pracy, zatrudnienia albo dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przy nietypowej sytuacji, w szczególności dotyczącej rodzaju umowy, orzeczenia o niepełnosprawności lub zbiegu kilku tytułów do ubezpieczenia, należy potwierdzić zasady w ZUS, NFZ albo właściwym urzędzie pracy.
