Ubezpieczenie chorobowe daje prawo do świadczeń pieniężnych, gdy choroba, opieka nad bliskim albo macierzyństwo powodują przerwę w pracy. Dla przedsiębiorcy jest dobrowolną ochroną dochodu, a nie dostępem do lekarza. Opieka medyczna wynika z ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast zasiłki – z chorobowego.
Jakie świadczenia daje ubezpieczenie chorobowe?
Przedsiębiorca, który podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może uzyskać świadczenia przewidziane w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Ich wypłata zależy między innymi od rodzaju zdarzenia, okresu podlegania ubezpieczeniu i prawidłowego opłacania składek.
Najważniejsze świadczenia związane z ubezpieczeniem chorobowym to:
- Zasiłek chorobowy – wypłacany za okres niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, po spełnieniu warunków ustawowych.
- Zasiłek macierzyński – związany z urodzeniem dziecka albo przyjęciem dziecka na wychowanie.
- Zasiłek opiekuńczy – przysługujący w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem albo innym członkiem rodziny.
- Świadczenie rehabilitacyjne – możliwe po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, jeżeli dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.
Ubezpieczenie nie gwarantuje wypłaty za każdą nieobecność. Znaczenie mają między innymi dokumentacja medyczna, okres ubezpieczenia oraz podstawa wymiaru składek.
Ubezpieczenie zdrowotne a chorobowe – najważniejsze różnice
Te dwa ubezpieczenia są często mylone, ponieważ przedsiębiorca rozlicza je w ramach kontaktów z ZUS. Pełnią jednak różne funkcje.
| Cecha | Ubezpieczenie zdrowotne | Ubezpieczenie chorobowe |
|---|---|---|
| Charakter | Obowiązkowe dla przedsiębiorcy | Dobrowolne dla przedsiębiorcy |
| Cel | Dostęp do świadczeń publicznej opieki zdrowotnej | Zabezpieczenie dochodu w czasie choroby, opieki lub macierzyństwa |
| Efekt opłacania składki | Możliwość korzystania ze świadczeń finansowanych przez NFZ | Możliwość ubiegania się o zasiłki i świadczenia pieniężne |
Sama składka zdrowotna nie daje prawa do zasiłku chorobowego. Jeżeli przedsiębiorca chce otrzymywać świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, musi podlegać także ubezpieczeniu chorobowemu.
Kto może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego?
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne dla osób, które z danego tytułu podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Dotyczy to między innymi:
- osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą,
- zleceniobiorców, jeżeli zlecenie jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych,
- wspólników niektórych spółek i osób współpracujących,
- osób wykonujących pracę nakładczą oraz wybranych innych grup wskazanych w przepisach.
Pracownik zatrudniony na umowie o pracę podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo. Nie musi składać osobnego wniosku, aby zostać nim objętym. Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy, dla którego ubezpieczenie chorobowe z działalności ma charakter dobrowolny.
Znaczenie może mieć również równoczesne zatrudnienie na etacie. Jeżeli wynagrodzenie z umowy o pracę osiąga co najmniej poziom minimalnego wynagrodzenia, działalność gospodarcza często nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji przedsiębiorca nie może dobrowolnie zgłosić się do chorobowego z działalności. Nadal może korzystać ze świadczeń związanych z ubezpieczeniem z etatu.
Jeżeli wynagrodzenie z etatu jest niższe od minimalnego, przedsiębiorca może podlegać ubezpieczeniom społecznym z działalności i zgłosić się z tego tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Przy łączeniu etatu z działalnością szczegóły zależą od konkretnego tytułu ubezpieczenia i aktualnej wysokości minimalnego wynagrodzenia.
Jak zgłosić dobrowolne ubezpieczenie chorobowe?
Przedsiębiorca zgłasza się do ubezpieczenia za pomocą formularza ZUS ZUA. W przypadku zmiany zakresu ubezpieczeń podczas prowadzenia działalności konieczne jest zwykle zachowanie ciągłości dokumentów.
Procedura wygląda następująco:
- Przy rozpoczęciu działalności należy złożyć ZUS ZUA w terminie 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń, wskazując ubezpieczenie chorobowe.
- Jeżeli działalność jest już prowadzona, należy najpierw złożyć ZUS ZWUA, czyli wyrejestrowanie z dotychczasowych ubezpieczeń.
- Następnie trzeba złożyć nowe ZUS ZUA, ponownie zgłaszając obowiązkowe ubezpieczenia i dobrowolne chorobowe.
- Daty wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia powinny tworzyć ciągłość podlegania ubezpieczeniom.
Objęcie ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku, ale co do zasady nie może przypadać przed dniem złożenia dokumentu.
Nie można ubezpieczyć się wstecz. Złożenie wniosku po zachorowaniu nie pozwala uzyskać ochrony za okres wcześniejszy ani otrzymać zasiłku za zdarzenie, które nastąpiło przed objęciem ubezpieczeniem.
Okres wyczekiwania – kiedy powstaje prawo do zasiłku?
Przedsiębiorca dobrowolnie ubezpieczony chorobowo nabywa prawo do zasiłku chorobowego po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Pracownik, który podlega ubezpieczeniu obowiązkowo, co do zasady czeka 30 dni.
Do okresu wyczekiwania mogą zostać zaliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z okoliczności wskazanych w przepisach. W niektórych sytuacjach prawo do świadczenia powstaje wcześniej, na przykład po odpowiednio długim okresie obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego albo w związku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
W przypadku zasiłku macierzyńskiego zasada jest inna niż przy chorobowym. Okres wyczekiwania nie ma tu takiego znaczenia, ale ubezpieczenie musi trwać w chwili powstania prawa do świadczenia.
Ile wynoszą zasiłki i od czego zależy ich wysokość?
Wysokość świadczenia zależy od podstawy wymiaru zasiłku, a nie wyłącznie od pojedynczej składki chorobowej. Przy działalności gospodarczej podstawa składek społecznych jest wspólna dla składek emerytalnej, rentowej, wypadkowej i chorobowej. Składka chorobowa wynosi 2,45% tej podstawy.
| Rodzaj świadczenia | Wysokość w relacji do podstawy | Najważniejsza uwaga |
|---|---|---|
| Zasiłek chorobowy | Zwykle 80% | W określonych przypadkach może wynosić 100% |
| Zasiłek chorobowy za pobyt w szpitalu | Zwykle 70% | Przepisy przewidują szczególne wyjątki |
| Zasiłek chorobowy w ciąży lub po wypadku w drodze do pracy albo z pracy | 100% | Wymaga spełnienia warunków ustawowych |
| Zasiłek macierzyński | Zależy od wariantu pobierania świadczenia | Nie zawsze odpowiada jednej stałej stawce |
Podwyższenie podstawy może zwiększyć przyszły zasiłek, ale jednocześnie podnosi składki na pozostałe ubezpieczenia społeczne, a w określonych przypadkach także na Fundusz Pracy. Podstawa jest ograniczona ustawowym limitem, dlatego nie można zwiększać jej bez końca. Przed podjęciem decyzji warto porównać dodatkowy koszt składek z realnym poziomem zabezpieczenia.
Czy opłacanie ubezpieczenia chorobowego się opłaca?
Dla przedsiębiorcy składka chorobowa jest formą zabezpieczenia na wypadek utraty dochodu, szczególnie gdy firma nie może działać bez osobistej pracy właściciela. Znaczenie może mieć ryzyko dłuższej choroby, planowane rodzicielstwo i wysokość dostępnej poduszki finansowej.
Decyzję trzeba jednak oceniać razem z okresem wyczekiwania, zasadami ustalania podstawy oraz możliwością łączenia działalności z etatem. Ubezpieczenie nie działa natychmiast i nie zapewnia wypłaty odpowiadającej każdemu kosztowi prowadzenia firmy. Dobrze dobrana ochrona może ograniczyć spadek dochodów, ale wymaga świadomego zgłoszenia i regularnego rozliczania składek.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani księgowej. Przy łączeniu działalności gospodarczej z umową o pracę warto sprawdzić aktualne zasady w ZUS lub skonsultować sytuację z doradcą.
