„Podatek od posiadanych pieniędzy” to skrót myślowy. Planowane Osobiste Konto Inwestycyjne (OKI) nie obejmuje wszystkich oszczędności ani zwykłego rachunku bankowego. Jest dobrowolnym, alternatywnym systemem dla osób, które przeniosą wybrane aktywa na OKI. W zamian za zwolnienie dochodów z podatku Belki inwestor zapłaci coroczny podatek od średniej wartości aktywów, także wtedy, gdy portfel zakończy rok stratą.
OKI nie likwiduje podatku Belki
Podatek Belki nadal ma obowiązywać poza OKI. W standardowym systemie osoba fizyczna płaci 19% od osiągniętego dochodu kapitałowego, na przykład od odsetek, dywidendy albo zysku ze sprzedaży akcji. Jeżeli inwestycja przynosi stratę, podatek dochodowy co do zasady nie powstaje.
OKI działa inaczej. Dochody z aktywów umieszczonych na tym koncie mają być wyłączone z podatku Belki, ale w ich miejsce pojawi się podatek od wartości aktywów. Jego podstawą będzie średnia wartość portfela w roku podatkowym, a nie faktyczny zysk. OKI nie jest produktem emerytalnym takim jak IKE lub IKZE. Projekt przewiduje brak rocznego limitu wpłat oraz możliwość wypłaty środków w dowolnym momencie.
Podatek Belki a podatek od OKI – najważniejsze różnice
Oba mechanizmy mogą dotyczyć inwestowania, ale obciążają zupełnie inną wielkość. Zestawienie wygląda następująco:
| Kryterium | Podatek Belki | Podatek od OKI |
|---|---|---|
| Przedmiot opodatkowania | Osiągnięty dochód kapitałowy | Średnia wartość aktywów ponad limit zwolnienia |
| Moment poboru | Zwykle przy wypłacie odsetek albo realizacji zysku | Corocznie, niezależnie od sprzedaży aktywów |
| Strata z inwestycji | Nie powoduje podatku od zysku | Nie wyłącza podatku od wartości aktywów |
| Stawka | 19% dochodu | W 2027 r. 0,85% podstawy, a później stawka powiązana ze stopą referencyjną NBP |
| Rozliczenie | Automatyczne lub w PIT, zależnie od inwestycji | Informacje od instytucji i zeznanie w e-Urzędzie Skarbowym |
Najważniejsza różnica dotyczy ryzyka. Poza OKI podatek pojawia się dopiero wtedy, gdy powstanie opodatkowany dochód. Na OKI danina może pomniejszyć kapitał także w roku, w którym wartość portfela spadła.
Limity kwot wolnych na OKI
Projekt przewiduje zwolnienie obejmujące średnią wartość kwalifikowanych aktywów do 100 tys. zł łącznie. W tym limicie mieści się podlimit dla aktywów oszczędnościowych. Nie tworzy on dodatkowych 25 tys. zł ponad główną kwotę.
| Rodzaj aktywów | Limit zwolnienia | Przykłady i uwagi |
|---|---|---|
| Aktywa oszczędnościowe | 25 tys. zł | Wybrane depozyty w złotych, obligacje oszczędnościowe i produkty o niskim poziomie ryzyka |
| Aktywa inwestycyjne | Do 100 tys. zł w ramach wspólnego limitu | Wybrane akcje, obligacje, fundusze i UFK spełniające warunki ustawy |
| Wszystkie kwalifikowane aktywa | 100 tys. zł łącznie | 25 tys. zł oszczędności oraz maksymalnie 75 tys. zł pozostałych aktywów nadal wykorzystuje cały limit |
Jeżeli portfel składa się wyłącznie z aktywów spełniających warunki zwolnienia, podatek obejmie nadwyżkę ponad 100 tys. zł. Samo umieszczenie instrumentu na OKI nie wystarczy. Znaczenie ma między innymi waluta oraz rodzaj aktywa.
Preferencja obejmuje przede wszystkim instrumenty denominowane w złotych. Akcje spółek o kapitale zakładowym w euro lub dolarach, obligacje walutowe czy depozyty walutowe mogą znaleźć się na koncie, ale nie muszą korzystać ze zwolnienia. W przypadku aktywów niekwalifikowanych podatek może być naliczany od ich wartości od pierwszej złotówki.
Jak oblicza się podatek od wartości aktywów?
Podstawą nie będzie saldo z ostatniego dnia roku. Ustawa odwołuje się do średniej wartości aktywów na wszystkich OKI należących do podatnika. Instytucja prowadząca konto ma uwzględniać dzienne wyceny, wpłaty, wypłaty oraz liczbę dni roku podatkowego, w których podatnik posiadał konto.
Logikę obliczenia można przedstawić w kilku etapach:
- Zsumowanie dziennych wycen – ustala się wartość aktywów na poszczególne dni roku.
- Uwzględnienie wpłat i wypłat – przepisy korygują podstawę, aby sama wpłata lub wypłata nie zniekształcała średniej.
- Podzielenie przez liczbę właściwych dni roku – chodzi o dni roku podatkowego, w których podatnik posiadał dane OKI, czyli 365 albo 366 dni w zależności od roku.
- Zsumowanie wartości z wielu kont – jeżeli podatnik ma kilka OKI, średnie wartości są brane łącznie.
- Odjęcie kwoty wolnej i zastosowanie stawki – podatek dotyczy odpowiedniej nadwyżki według zasad dla danego rodzaju aktywów.
W 2027 r. stawka ma wynieść 0,85%. Od kolejnych lat ma odpowiadać 19% stopy referencyjnej NBP z 31 października poprzedniego roku, z minimalnym poziomem 0,1% i zaokrągleniem w dół do dwóch miejsc po przecinku. Oznacza to, że wyższe stopy procentowe NBP mogą przełożyć się na wyższą daninę.
Przykładowo, przy średniej wartości kwalifikowanych aktywów wynoszącej 300 tys. zł i stawce 0,85%, podatek od nadwyżki ponad 100 tys. zł wyniósłby 1700 zł. Taka kwota byłaby należna również wtedy, gdy inwestycje przyniosły stratę. Strata na OKI nie staje się przy tym stratą podatkową do rozliczenia w PIT.
Ryzyka prawne i podatkowe
Największe kontrowersje wynikają z połączenia corocznego podatku od wartości aktywów, selekcji walutowej oraz dobrowolności systemu. Dobrowolność ogranicza zakres obciążenia, bo podatnik nie musi zakładać OKI, ale nie usuwa wszystkich pytań o zasady działania konta.
Na ocenę wymagają w szczególności:
- Podatek w roku straty – inwestor płaci od wartości aktywów, nawet gdy portfel stracił na wartości.
- Kryterium walutowe – preferencja dla aktywów w złotych może pośrednio faworyzować krajowe instrumenty względem aktywów z innych państw Unii Europejskiej.
- Prawo Unii Europejskiej – wątpliwości mogą dotyczyć swobody przepływu kapitału z art. 63 TFUE. Orzeczenia TSUE w sprawach Verkooijen i Manninen nie rozstrzygają jednak zgodności OKI, ponieważ dotyczyły innych konstrukcji podatkowych.
- Podwójne opodatkowanie – sytuacja nierezydentów może zależeć od właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania i od tego, czy obejmuje ona podatki majątkowe.
- Opodatkowanie zagranicznych dywidend – podatek pobrany za granicą może nie mieć polskiego podatku dochodowego, od którego można byłoby go odliczyć.
- Zmiana stawki wraz ze stopami NBP – koszt posiadania aktywów może rosnąć bez zmiany wartości portfela, jeżeli wzrośnie stopa referencyjna.
Ryzyko prawne nie oznacza automatycznie, że przepisy są niezgodne z prawem UE. Ostateczna ocena zależałaby od konkretnej konstrukcji preferencji, uzasadnienia ograniczeń i ewentualnego stanowiska sądów. Przedstawianie tego jako przesądzonego wyniku byłoby przedwczesne.
Dla kogo OKI może być korzystne?
Opłacalność zależy przede wszystkim od wartości portfela, rodzaju aktywów, przewidywanej stopy zwrotu, horyzontu inwestycyjnego i gotowości do zapłaty daniny w słabszym roku. W uproszczeniu:
- Drobny inwestor – przy aktywach kwalifikowanych mieszczących się w limicie 100 tys. zł może korzystać ze zwolnienia z podatku od wartości aktywów, bez wiązania oszczędzania z emeryturą.
- Inwestor z wysoką stopą zwrotu – gdy portfel zarabia wyraźnie więcej niż stopa referencyjna NBP, podatek od aktywów może być niższy niż 19% od zrealizowanego zysku.
- Inwestor długoterminowy – brak podatku przy sprzedaży może ułatwiać zmianę składu portfela bez efektu zamrażania korzystnych pozycji.
- Inwestor o niskiej lub ujemnej stopie zwrotu – poza OKI nie płaci podatku od straty, natomiast na OKI nadal może mieć obowiązek zapłaty od wartości aktywów.
- Osoba inwestująca w aktywa walutowe – powinna sprawdzić, czy konkretne instrumenty spełnią warunki zwolnienia, ponieważ sama obecność na OKI nie gwarantuje preferencji.
Względem IKE i IKZE OKI oferuje większą swobodę wypłat i nie ma rocznego limitu wpłat, ale nie zapewnia pełnego zwolnienia podatkowego. Najważniejszy kompromis jest prosty: OKI usuwa podatek od realizowanego zysku, lecz wprowadza coroczne obciążenie wartości portfela.
Dlatego „podatek od posiadanych pieniędzy” nie jest powszechną daniną od wszystkich oszczędności. Chodzi o dobrowolny reżim opodatkowania aktywów zgromadzonych na OKI. Przed planowanym wejściem przepisów 1 stycznia 2027 r. warto porównać oba systemy na podstawie własnej struktury portfela, a nie samej stawki 0,85%.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady inwestycyjnej, podatkowej ani prawnej. Ostateczna ocena skutków OKI powinna uwzględniać aktualne brzmienie przepisów oraz indywidualną sytuację podatnika.
