Czym jest subwencja finansowa i jak działa?

Subwencja finansowa w polskim kontekście to instrument wsparcia PFR z okresu pandemii COVID-19. Mimo nazwy nie była bezzwrotną dotacją, lecz pożyczką, której część mogła zostać umorzona po spełnieniu warunków programu.

Czym była subwencja finansowa PFR?

Subwencje finansowe wprowadzono w ramach Tarczy Finansowej PFR dla mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm dotkniętych skutkami pandemii. Środki miały pomóc w utrzymaniu płynności i finansowaniu bieżącej działalności.

Określenie „subwencja” odnosiło się do konstrukcji programu, ale nie zmieniało charakteru zobowiązania. W księgach otrzymane finansowanie ujmowano jako pożyczkę, czyli zobowiązanie wobec PFR. Dopiero po rozliczeniu programu i wydaniu decyzji część zobowiązania mogła zostać umorzona.

Kto mógł ubiegać się o wsparcie?

Program obejmował firmy spełniające łącznie określone warunki. Znaczenie miały między innymi wielkość przedsiębiorstwa, skala spadku obrotów i sytuacja prawno-podatkowa. Do najważniejszych wymogów należały:

• posiadanie statusu mikroprzedsiębiorcy albo małego lub średniego przedsiębiorcy,
• zatrudnianie co najmniej jednego pracownika, przy zachowaniu limitów właściwych dla danej kategorii firmy,
• odnotowanie spadku obrotów o co najmniej 25% w związku z COVID-19, liczonego według zasad programu,
• posiadanie rezydencji podatkowej w Polsce i prowadzenie działalności na dzień 31 grudnia 2019 roku,
• brak otwartej likwidacji, postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego oraz brak określonych zaległości publicznoprawnych.

Środki można było przeznaczać na koszty działalności, między innymi wynagrodzenia, zakup towarów i materiałów, usługi obce, podatki i składki, najem oraz zakup niezbędnych środków trwałych. Na spłatę kredytu można było przeznaczyć najwyżej 25% subwencji. Program wyłączał między innymi niektóre rozliczenia z podmiotami powiązanymi, nabywanie udziałów w celu ich umorzenia oraz finansowanie fuzji i przejęć.

Jak działało umorzenie subwencji?

Pożyczka mogła zostać umorzona maksymalnie w części odpowiadającej 75% otrzymanej kwoty. Ostateczny poziom umorzenia zależał od utrzymania działalności, zatrudnienia oraz – w przypadku MŚP – wyniku na sprzedaży.

W praktyce oznaczało to, że mikroprzedsiębiorca uzyskiwał część umorzenia za kontynuowanie działalności i część zależną od utrzymania zatrudnienia. W przypadku MŚP dodatkowym elementem była strata na sprzedaży. Niespełnienie warunków mogło skutkować koniecznością zwrotu większej części finansowania.

Jak ująć subwencję w księgach i podatkach?

Stanowisko Ministerstwa Finansów zakładało, że otrzymana subwencja nie jest przychodem podatkowym. Należało ją traktować jako pożyczkę i wykazać w pasywach jako zobowiązanie długo- albo krótkoterminowe, zależnie od terminu wymagalności.

Wydatki opłacone z subwencji rozlicza się według ich treści ekonomicznej, tak jak wydatki sfinansowane innymi środkami. Sam fakt wykorzystania finansowania nie zmienia zasad kwalifikowania kosztu podatkowego. Zwrot finansowania nie jest kosztem uzyskania przychodu, natomiast koszty działalności opłacone z tych środków mogą być kosztem na zasadach ogólnych.

Przykładowy schemat ewidencji obejmuje trzy etapy:

1. Otrzymanie środków – Wn konto rachunku bankowego, Ma konto pozostałych rozrachunków lub inne konto zobowiązania wobec PFR.
2. Umorzenie części zobowiązania – Wn konto zobowiązania wobec PFR, Ma konto pozostałych przychodów operacyjnych, po otrzymaniu decyzji o umorzeniu.
3. Zwrot niespłaconej części – Wn konto zobowiązania wobec PFR, Ma konto rachunku bankowego w momencie spłaty.

Umorzona kwota stanowi przysporzenie i co do zasady jest ujmowana jako przychód podatkowy zgodnie z zasadami obowiązującymi dla danego programu i okresu rozliczeniowego. Przy istotnej kwocie warto także ujawnić w informacji dodatkowej fakt otrzymania finansowania oraz możliwość jego częściowego umorzenia. Szczegółowe konta mogą zależeć od przyjętego planu kont, dlatego zapisy należy dopasować do prowadzonej ewidencji.

Limit pomocy publicznej i podmioty powiązane

Subwencja z PFR była zaliczana do pomocy publicznej udzielanej na podstawie tymczasowych ram dotyczących skutków COVID-19. Łączny limit tej pomocy wynosił 800 tys. euro, a dla niektórych sektorów obowiązywały odrębne, niższe progi.

Limit ten różnił się od limitu pomocy de minimis. Pomoc covidowa i pomoc de minimis stanowiły odrębne kategorie, dlatego mogły być łączone z zachowaniem limitów właściwych dla każdego rodzaju wsparcia. Do limitu covidowego wliczano pomoc objętą odpowiednią podstawą prawną, a nie każdą pomoc otrzymaną przez przedsiębiorcę.

Przy obliczaniu dostępnego limitu trzeba było uwzględnić pomoc otrzymaną przez wszystkie podmioty powiązane. Znaczenie mogły mieć zarówno powiązania kapitałowe, jak i kontrola sprawowana bezpośrednio lub za pośrednictwem osób fizycznych. Nie zawsze można więc było liczyć limit oddzielnie dla każdej spółki działającej w jednej grupie.

Do limitu pomocy covidowej przyjmowano wartość nominalną wsparcia. Późniejszy zwrot części pożyczki albo umorzenie subwencji nie powodowały automatycznego pomniejszenia wartości uwzględnianej przy monitorowaniu limitu.

Dlatego przedsiębiorca powinien zestawiać subwencję z innymi instrumentami pomocy otrzymanymi przez podmioty powiązane, a nie tylko sprawdzać własne rachunki. Błędne zakwalifikowanie subwencji jako zwykłej dotacji albo nieuwzględnienie całej grupy mogło prowadzić do nieprawidłowego rozliczenia pomocy.

Subwencja finansowa PFR była więc pożyczką z możliwością częściowego umorzenia, a nie świadczeniem bezzwrotnym od chwili wypłaty. Najważniejsze dla przedsiębiorcy były trzy elementy: spełnienie warunków programu, prawidłowe ujęcie zobowiązania w księgach oraz sprawdzenie limitu pomocy z uwzględnieniem podmiotów powiązanych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady księgowej, podatkowej ani prawnej. Przy rozliczaniu subwencji należy uwzględnić dokumentację programu, decyzję o umorzeniu oraz zasady obowiązujące w danym okresie.