Odpłatne zbycie papierów wartościowych rozlicza się w deklaracji PIT-38. Dotyczy to prywatnej sprzedaży akcji, udziałów i innych instrumentów objętych art. 30b ustawy o PIT. Podatek wynosi 19% dochodu, czyli nadwyżki przychodu nad kosztami jego uzyskania. Zeznanie składa sam podatnik, do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.
Co rozlicza się w PIT-38?
PIT-38 służy do wykazania dochodów albo strat z określonych inwestycji kapitałowych. Formularz składa się także wtedy, gdy w danym roku powstała strata, którą można rozliczać w kolejnych latach.
W deklaracji mogą znaleźć się przychody uzyskane z:
- odpłatnego zbycia akcji, udziałów w spółkach oraz udziałów w spółdzielniach,
- odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, a także realizacji praw z nich wynikających,
- sprzedaży pożyczonych papierów wartościowych w ramach krótkiej sprzedaży,
- odpłatnego zbycia walut wirtualnych, w tym kryptowalut,
- umorzenia, odkupienia, wykupienia albo innego unicestwienia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych.
Jeżeli sprzedaż udziałów lub papierów wartościowych odbywała się poza rachunkiem inwestycyjnym, podatnik również samodzielnie wykazuje transakcję w PIT-38. Nie ma znaczenia, czy dokument PIT-8C został wystawiony przez instytucję finansową.
Fundusze inwestycyjne – co zmieniło się od 2024 roku?
Od 1 stycznia 2024 roku dochody z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo innego unicestwienia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych rozlicza inwestor. Fundusz nie pobiera już przy wypłacie 19% podatku jako płatnik. Dochód lub stratę należy wykazać w PIT-38, a fundusz powinien przekazać informację PIT-8C.
Zmiana obejmuje dochody uzyskane od 2024 roku. Wcześniej podatek od udziału w funduszach kapitałowych był co do zasady pobierany przez płatnika i nie wykazywało się go w rocznym zeznaniu.
Jak rozliczyć PIT-38?
Rozliczenie można przygotować elektronicznie, między innymi za pośrednictwem usługi Twój e-PIT, albo złożyć w formie papierowej. Kolejność działań zwykle wygląda następująco:
- Zbierz dokumenty. Podstawowym dokumentem od domu maklerskiego, banku albo funduszu jest PIT-8C. Przy dochodach zagranicznych potrzebne mogą być także dokumenty potwierdzające przychód i podatek zapłacony za granicą.
- Ustal przychód i koszty. Dochód oblicza się co do zasady jako różnicę między przychodem ze zbycia a kosztami uzyskania przychodu.
- Wpisz dane do PIT-38. W deklaracji wykazuje się dochody, koszty, straty z lat poprzednich oraz należny podatek.
- Złóż zeznanie do 30 kwietnia. Termin dotyczy roku następującego po roku, w którym uzyskano przychód. Za 2024 rok PIT-38 należało złożyć do 30 kwietnia 2025 roku.
- Zapłać podatek wynikający z zeznania. Obowiązek zapłaty nie przechodzi na bank ani dom maklerski.
PIT-8C jest dokumentem pomocniczym, a nie deklaracją podatkową. Otrzymanie tego formularza nie zwalnia z samodzielnego złożenia PIT-38. Przy zmianie rachunku maklerskiego trzeba sprawdzić, czy dane obejmują wszystkie transakcje i koszty nabycia. W razie braków należy sięgnąć do historii rachunku oraz dokumentów transakcyjnych.
Dochody z PIT-38 wykazuje się niezależnie od dochodów z pracy, emerytury czy działalności rozliczanych w innych zeznaniach. Nie można przenieść ich do PIT-37 ani połączyć z dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej.
Koszty i straty w PIT-38
Kosztem jest wydatek bezpośrednio związany z uzyskaniem przychodu, o ile wynika z dokumentów i spełnia warunki określone w ustawie o PIT. Typowe wydatki inwestora można uporządkować następująco:
| Rodzaj wydatku | Czy jest kosztem? | Uwagi |
|---|---|---|
| Wydatki na nabycie akcji, udziałów lub papierów wartościowych | Tak | Rozlicza się je przy odpłatnym zbyciu, w części wcześniej nieodliczonej. |
| Prowizje maklerskie i koszty transakcyjne | Co do zasady tak | Powinny być związane z transakcją i możliwe do udokumentowania. |
| Opłaty za prowadzenie rachunku | Zależy od charakteru opłaty | Nie każda opłata jest bezpośrednim kosztem konkretnej transakcji, dlatego należy sprawdzić jej zakres i dokumentację. |
Stratę z tego samego źródła można rozliczać przez pięć kolejnych lat podatkowych. W każdym z tych lat odliczenie co do zasady nie może przekroczyć 50% straty. Ustawa przewiduje także możliwość jednorazowego rozliczenia straty do 5 000 000 zł, przy czym nierozliczona część pozostaje objęta ograniczeniem dotyczącym kolejnych lat. Stratę trzeba wykazać w zeznaniu za rok, w którym powstała.
Od 2024 roku przychody z odpłatnego zbycia akcji oraz dochody z umorzenia jednostek funduszy kapitałowych są rozliczane w ramach tego samego źródła. Może to pozwolić na kompensowanie dochodu i straty, ale wyłącznie zgodnie z przepisami obowiązującymi dla danego okresu.
Na co uważać?
W PIT-38 nie stosuje się zwykłej kwoty wolnej od podatku. Dochód ze sprzedaży akcji podlega opodatkowaniu od pierwszej złotówki, jeśli po uwzględnieniu kosztów powstaje dochód. Nie można też skorzystać ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Każdy małżonek składa własny formularz, jeżeli uzyskał przychody objęte PIT-38.
Trzeba zachować ostrożność przy stratach z funduszy kapitałowych poniesionych przed 2024 rokiem. W interpretacji indywidualnej z 19 maja 2025 roku, sygn. 0112-KDIL2-2.4011.266.2025.2.IM, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał, że takiej straty nie można odliczyć od dochodów uzyskanych w 2024 roku ani w kolejnych latach. Zmiana przepisów od 2024 roku nie daje podstaw do dowolnego przenoszenia wcześniejszych strat do nowych rozliczeń.
Przy dochodach zagranicznych może być potrzebny załącznik PIT/ZG. Zakres rozliczenia zależy od rezydencji podatkowej, kraju uzyskania dochodu i właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.
Najkrócej: sprzedaż papierów wartościowych rozliczasz w PIT-38, samodzielnie i do 30 kwietnia. Podstawą obliczeń są przychód, udokumentowane koszty oraz prawidłowo rozliczone straty z tego samego źródła.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Przy transakcjach zagranicznych, zmianie rachunków inwestycyjnych lub wątpliwościach dotyczących strat warto skonsultować rozliczenie z doradcą podatkowym.
