Progi podatkowe w Polsce dotyczą dochodu, a dokładniej podstawy obliczenia podatku, nie samego przychodu. Przychód jest punktem wyjścia. Najpierw pomniejsza się go o koszty uzyskania przychodu, a następnie uwzględnia składki społeczne i odliczenia od dochodu. Dopiero otrzymaną podstawę porównuje się z limitem 120 000 zł.
Przychód, dochód i podstawa opodatkowania – czym się różnią?
Te pojęcia opisują kolejne etapy obliczeń. Przychód oznacza uzyskane wpływy, dochód powstaje po odjęciu kosztów, a podstawa obliczenia podatku uwzględnia także określone odliczenia. Dlatego przychód nie mówi jeszcze, czy podatnik przekroczy próg podatkowy.
| Pojęcie | Definicja | Rola w PIT |
|---|---|---|
| Przychód | Suma wpływów z danego źródła, na przykład wynagrodzenie brutto albo sprzedaż firmy. | Punkt wyjścia do dalszych obliczeń. |
| Dochód | Przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. | Pokazuje wynik po uwzględnieniu kosztów. |
| Podstawa obliczenia podatku | Dochód pomniejszony o możliwe do odliczenia składki społeczne i ulgi odliczane od dochodu. | To tę wartość porównuje się z progiem 120 000 zł. |
W przypadku pracownika dochód ustala się między innymi po odjęciu finansowanych przez niego składek na ubezpieczenia społeczne oraz kosztów uzyskania przychodu. U przedsiębiorcy rozliczającego się według skali najczęściej będzie to przychód pomniejszony o udokumentowane koszty firmowe.
Nie każde odliczenie zmniejsza podstawę. Ulgi odliczane od podatku, na przykład ulga na dzieci, obniżają już wyliczoną kwotę podatku. Nie wpływają więc bezpośrednio na to, czy podstawa przekroczy 120 000 zł.
Jak obliczyć podstawę opodatkowania?
W uproszczeniu należy przejść przez następujące etapy:
- Ustal przychód – zsumuj przychody opodatkowane według skali, na przykład z etatu, umowy zlecenia albo działalności gospodarczej na zasadach ogólnych.
- Odejmij koszty uzyskania przychodu – mogą to być koszty pracownicze, koszty działalności lub inne koszty przewidziane dla danego źródła.
- Otrzymaj dochód – jest to przychód pomniejszony o koszty.
- Ustal podstawę obliczenia podatku – od dochodu odejmij podlegające odliczeniu składki społeczne i ulgi odliczane od dochodu.
- Porównaj podstawę z limitem – dopiero wynik końcowy decyduje o zastosowaniu pierwszej albo drugiej stawki skali podatkowej.
Od przychodu można odjąć przede wszystkim:
- Koszty uzyskania przychodu związane z konkretnym źródłem zarobków.
- Pracownicze koszty uzyskania przychodu wynikające z rodzaju zatrudnienia i miejsca pracy.
- Udokumentowane koszty prowadzenia działalności gospodarczej, jeśli są podatkowo rozliczalne.
- Inne koszty przewidziane dla danego rodzaju przychodu.
Po ustaleniu dochodu znaczenie mogą mieć następujące odliczenia:
- Składki na ubezpieczenia społeczne, o ile nie zostały już zaliczone do kosztów.
- Wpłaty na IKZE w granicach ustawowego limitu.
- Ulga rehabilitacyjna, jeśli podatnik spełnia warunki.
- Darowizny i inne ulgi odliczane od dochodu, gdy przepisy pozwalają na ich zastosowanie.
Składka zdrowotna nie pomniejsza podstawy obliczenia podatku według skali w taki sam sposób jak składki społeczne. Trzeba też rozdzielić dochody opodatkowane skalą od tych, które rozlicza się według innych zasad.
Kogo dotyczą progi podatkowe?
Progi są elementem skali podatkowej. Dotyczą między innymi wynagrodzeń z umowy o pracę, umów cywilnoprawnych, emerytur, rent oraz dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej na zasadach ogólnych.
Nie stosuje się ich do dochodów rozliczanych podatkiem liniowym, ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych ani do przychodów opodatkowanych odrębnymi stawkami, na przykład niektórych zysków kapitałowych. W ryczałcie podatek jest liczony od przychodu, ale nie oznacza to, że zasada dotycząca przychodu obowiązuje także przy skali PIT.
Jakie są progi podatkowe w 2026 roku?
W 2026 roku podstawowe zasady skali podatkowej pozostają następujące:
| Próg | Podstawa | Stawka |
|---|---|---|
| Pierwszy próg | Do 120 000 zł | 12% podstawy, z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek |
| Drugi próg | Powyżej 120 000 zł | 32% wyłącznie od nadwyżki ponad 120 000 zł |
Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Odpowiada jej kwota zmniejszająca podatek w wysokości 3 600 zł. Przy podstawie do 120 000 zł podatek oblicza się według wzoru: 12% podstawy minus 3 600 zł.
Po przekroczeniu limitu nie stosuje się 32% do całej podstawy. Dla podstawy wyższej niż 120 000 zł można zastosować wzór: 10 800 zł plus 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Przykładowo przy podstawie 150 000 zł pierwsze 120 000 zł jest rozliczane według zasad pierwszego progu, a 32% obejmuje tylko 30 000 zł nadwyżki.
Danina solidarnościowa bywa potocznie nazywana trzecim progiem, ale nie jest częścią skali podatkowej. Dotyczy odrębnego mechanizmu dla osób z bardzo wysokimi dochodami.
Co naprawdę decyduje o wejściu w drugi próg?
Nie ma jednej uniwersalnej kwoty wynagrodzenia brutto ani netto, przy której każdy podatnik przekroczy próg. Wynik zależy od kosztów uzyskania przychodu, składek społecznych, ulg, premii, innych źródeł dochodu oraz sposobu rozliczenia.
Przy kilku źródłach dochodu każdy płatnik może znać tylko część przychodów podatnika. W takiej sytuacji próg może zostać przekroczony dopiero po zsumowaniu wszystkich dochodów opodatkowanych skalą. Ostateczne rozliczenie może wtedy wykazać dopłatę, nawet jeśli poszczególni płatnicy pobierali wcześniej zaliczki według stawki 12%.
Najważniejsze jest więc nie to, ile wynosi przychód, lecz jaka jest podstawa obliczenia podatku. To ona decyduje o przekroczeniu limitu 120 000 zł i zastosowaniu stawki 32% tylko do odpowiedniej nadwyżki.
Artykuł nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przy nietypowych źródłach dochodu, wielu formach zarobkowania lub istotnych odliczeniach sposób rozliczenia warto potwierdzić z doradcą podatkowym albo w aktualnych materiałach Ministerstwa Finansów.
