Pieniądz to środek płatniczy używany w gospodarce, najczęściej w postaci gotówki lub zapisu na rachunku. Dewizy są natomiast bezgotówkowymi instrumentami rozliczeniowymi w walucie obcej, takimi jak czeki, weksle czy przekazy bankowe. Nie należy więc utożsamiać dewiz z banknotami i monetami.
Czym są dewizy i wartości dewizowe?
W języku potocznym słowo „dewizy” bywa używane jako określenie zagranicznych pieniędzy. W terminologii finansowej i prawnej ma jednak węższe znaczenie. Dewizy to dokumenty, zapisy lub inne instrumenty, które potwierdzają prawo do otrzymania zapłaty w walucie obcej i służą do rozliczeń, zwłaszcza w obrocie międzynarodowym.
W praktyce dewizy nie mają postaci fizycznej. Nie są nimi banknoty euro ani monety dolarowe. Mogą natomiast obejmować instrumenty związane z płatnością w tych walutach, na przykład:
- Czeki wystawione w walucie obcej.
- Weksle określające należność w walucie obcej.
- Akredytywy wykorzystywane w rozliczeniach handlowych.
- Przekazy bankowe i inne bezgotówkowe instrumenty płatnicze.
Szerszą kategorią są wartości dewizowe. Obejmuje ona dewizy, waluty obce w gotówce oraz określone przez przepisy kruszce, w szczególności złoto i platynę dewizową w wymaganej formie. Relacja jest więc prosta: każda dewiza może być wartością dewizową, ale nie każda wartość dewizowa jest dewizą.
Dewizy a pieniądze – najważniejsze różnice
Pieniądz pełni funkcję środka płatniczego w danym systemie gospodarczym. W Polsce jest nim złoty, występujący jako banknoty, monety oraz środki zapisane na rachunkach bankowych. Dewizy służą natomiast przede wszystkim do rozliczeń w walutach obcych i mają formę bezgotówkowego prawa do zapłaty albo dokumentu finansowego.
| Kryterium | Pieniądze – gotówka lub waluta krajowa | Dewizy |
|---|---|---|
| Postać | Banknoty, monety lub zapis na rachunku | Dokument, zapis albo instrument rozliczeniowy |
| Zastosowanie | Płatności w krajowym obrocie gospodarczym | Rozliczenia w walucie obcej, często z zagranicznym kontrahentem |
| Przykłady | Złote, banknoty, monety i środki na rachunku | Czek, weksel, akredytywa lub przekaz bankowy w euro albo dolarach |
Najważniejsza różnica dotyczy więc postaci. Gotówka jest fizycznym środkiem płatniczym. Dewiza jest natomiast instrumentem bezgotówkowym, który daje możliwość uzyskania określonej kwoty w walucie obcej. Z tego powodu pytanie „czy dewizy to pieniądze?” wymaga doprecyzowania. W szerokim, potocznym sensie są związane z pieniędzmi, ale w ścisłym znaczeniu nie oznaczają gotówki.
Czy dewiza to waluta obca?
Nie. Waluta to jednostka pieniężna danego państwa lub obszaru walutowego, na przykład euro, dolar amerykański albo frank szwajcarski. Dewiza jest instrumentem lub należnością wyrażoną w takiej walucie. Banknot euro jest walutą obcą w gotówce, a przelew należności w euro albo czek wystawiony w euro może być dewizą.
Do zapamiętania wystarczy następujące rozróżnienie:
- Waluta określa jednostkę pieniężną, w której wyrażono wartość.
- Pieniądz jest środkiem płatniczym używanym w danym systemie gospodarczym.
- Dewiza jest bezgotówkowym instrumentem lub prawem do zapłaty w walucie obcej.
- Wartość dewizowa obejmuje dewizy, obcą gotówkę i określone kruszce.
Dlaczego to rozróżnienie ma znaczenie?
Definicje te wynikają z terminologii stosowanej między innymi w ustawie Prawo dewizowe z 27 lipca 2002 roku. Przepisy regulują obrót dewizowy, czyli między innymi zasady związane z transferem, posiadaniem i rozliczaniem wartości dewizowych.
Dla większości klientów banków różnica staje się widoczna przy przelewach zagranicznych, płatnościach bezgotówkowych i rozliczeniach z firmami spoza Polski. W tabelach bankowych określenie „dewizy” często odnosi się do transakcji bezgotówkowych, podczas gdy „pieniądze” dotyczą obrotu gotówkowego. Nie zmienia to jednak podstawowego znaczenia prawnego: dewizy nie są fizyczną gotówką, lecz instrumentami rozliczeniowymi w walucie obcej.
