Fundusz inwestycyjny lokuje wspólne środki inwestorów w aktywa określone w statucie, na przykład akcje, obligacje albo krótkoterminowe instrumenty rynku pieniężnego. Zarządzający nie może dowolnie zmieniać tej specjalizacji. Fundusz akcji pozostaje więc przede wszystkim funduszem akcji także podczas bessy.
Czym jest fundusz inwestycyjny?
Fundusz inwestycyjny to wydzielony podmiot, który gromadzi wpłaty wielu osób i inwestuje je zgodnie z określoną polityką. Inwestor nie kupuje pojedynczej akcji czy obligacji bezpośrednio. Otrzymuje jednostki uczestnictwa, których wartość zależy od wyceny aktywów znajdujących się w portfelu.
Fundusz i Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI) nie są tym samym. Fundusz posiada aktywa i jest odrębnym podmiotem, natomiast TFI tworzy fundusz, zarządza nim i reprezentuje go w relacjach z innymi podmiotami. Nad rynkiem funduszy w Polsce sprawuje nadzór Komisja Nadzoru Finansowego.
Jak statut wyznacza inwestycje funduszu?
Najważniejszym dokumentem określającym zakres działania funduszu jest jego statut. Opisuje on między innymi dopuszczalne klasy aktywów, limity inwestycyjne, zasady dywersyfikacji oraz poziom ryzyka. Prospekt informacyjny przedstawia te zasady w formie przeznaczonej dla uczestników.
Proces lokowania pieniędzy można uprościć do trzech etapów:
- Wpłata środków – inwestor nabywa jednostki uczestnictwa, a wpłacony kapitał trafia do majątku funduszu.
- Ograniczenia zapisane w statucie – dokument określa, w jakie instrumenty fundusz może inwestować i jakie proporcje musi zachować.
- Alokacja przez zarządzającego – zarządzający wybiera konkretne aktywa, ale robi to w ramach mandatu określonego w statucie.
Oznacza to rozdzielenie decyzji strategicznej od operacyjnej. Statut wyznacza klasę aktywów, a zarządzający może wybierać konkretne spółki, obligacje lub instrumenty w ramach tej klasy. Jeżeli fundusz akcji ma zapisany minimalny udział akcji, zarządzający nie może podczas spadków giełdowych przenieść całego portfela do gotówki tylko dlatego, że przewiduje dalszą bessę. Może zmieniać udział akcji i środków pieniężnych wyłącznie w granicach przewidzianych w statucie.
W co inwestuje fundusz inwestycyjny?
Najczęściej spotykane fundusze różnią się przede wszystkim rodzajem aktywów. Akcje dają udział w kapitale spółek i mogą silnie zmieniać wartość. Obligacje są papierami dłużnymi, a ich wycena zależy między innymi od oprocentowania, wiarygodności emitenta i warunków rynkowych. Instrumenty rynku pieniężnego mają zwykle krótki termin zapadalności, dlatego ich wyceny często wykazują mniejszą zmienność niż ceny akcji.
Do klas aktywów, które mogą pojawić się w portfelu funduszu, należą:
- akcje spółek krajowych, zagranicznych, globalnych lub należących do wybranego sektora
- obligacje skarbowe i korporacyjne oraz inne instrumenty dłużne
- bony skarbowe i krótkoterminowe instrumenty rynku pieniężnego
- surowce, nieruchomości lub aktywa niepubliczne, jeśli dopuszcza je polityka funduszu
| Typ funduszu | Główne aktywa | Poziom ryzyka |
|---|---|---|
| Fundusz akcji | Akcje spółek notowanych na giełdach | Wysoki, z dużą zmiennością wyceny |
| Fundusz dłużny | Obligacje, bony i inne papiery dłużne | Zwykle niższy niż w funduszu akcji, ale zależny od emitenta i rynku |
| Fundusz rynku pieniężnego | Krótkoterminowe instrumenty rynku pieniężnego i dłużne | Zwykle niższy, choć niepozbawiony ryzyka |
Fundusz akcji może specjalizować się na przykład w spółkach z jednego kraju, regionu albo sektora. Fundusze dłużne mogą koncentrować się na obligacjach skarbowych lub korporacyjnych. Istnieją też fundusze mieszane, które łączą akcje z instrumentami dłużnymi, a proporcje między tymi klasami aktywów wynikają z ich polityki inwestycyjnej.
Jak opłata za zarządzanie wpływa na wynik?
Opłata za zarządzanie jest kosztem pobieranym niezależnie od tego, czy fundusz osiąga zysk, czy ponosi stratę. Jej wysokość i zasady powinny być opisane w dokumentach funduszu. Nie jest to premia wypłacana wyłącznie za dobry wynik, lecz opłata za prowadzenie i obsługę portfela zgodnie ze statutem.
Koszt ten jest naliczany na bieżąco z aktywów funduszu, zwykle każdego dnia jako część rocznej stawki. W efekcie wycena jednostki uczestnictwa, czyli wartość netto aktywów przypadająca na jednostkę, uwzględnia już ten koszt. Inwestor nie otrzymuje więc osobnego rachunku, ale ponosi opłatę poprzez niższą wartość aktywów przypadających na jego jednostki. Mogą występować także inne koszty, na przykład opłata manipulacyjna przy nabyciu jednostek.
Stały charakter opłaty ma znaczenie szczególnie w czasie spadków. Fundusz akcji nadal pobiera opłatę za zarządzanie, nawet gdy wartość jego aktywów maleje. Przed wyborem funduszu trzeba zatem sprawdzić nie tylko rodzaj aktywów, lecz także pełną tabelę opłat.
Co sprawdzić przed wyborem funduszu?
Najpierw należy przeczytać statut i prospekt informacyjny. To tam znajdują się informacje o dopuszczalnych aktywach, limitach, ryzykach oraz kosztach. Funduszu nie powinno się wybierać wyłącznie na podstawie nazwy lub wcześniejszych wyników. Znaczenie mają także horyzont inwestycyjny i możliwość zaakceptowania spadków wartości jednostki.
Fundusz jest więc narzędziem zbiorowego inwestowania, a nie mechanizmem gwarantującym zysk ani sposobem na automatyczną ochronę kapitału przed każdą bessą. O tym, w co może inwestować, decyduje przede wszystkim statut. Zanim kupisz jednostki, sprawdź, jakie aktywa obejmuje mandat funduszu, jakie są jego ograniczenia i ile kosztuje zarządzanie.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej
